Το δημοκρατικό παράδοξο - Σαντάλ Μουφ

Το δημοκρατικό παράδοξο – Σαντάλ Μουφ

 Η επίτευξη της «δημοκρατικής συναίνεσης» ή «συναίνεσης στο κέντρο» και οι επιπτώσεις αυτής στην συμπεριφορά και την επιρροή των σοσιαλδημοκρατικών και κεντροαριστερών κομμάτων βρίσκονται στο επίκεντρο του σημαντικού αυτού βιβλίου.

 Η επίτευξη της «δημοκρατικής συναίνεσης» ή «συναίνεσης στο κέντρο» και οι επιπτώσεις αυτής στην συμπεριφορά και την επιρροή των σοσιαλδημοκρατικών και κεντροαριστερών κομμάτων βρίσκονται στο επίκεντρο του σημαντικού αυτού βιβλίου της Chantal Mouffe (γεν. 1943), η οποία αποτελεί μια ξεχωριστή φωνή της σύγχρονης προοδευτικής σκέψης.

Η Mouffe συνδιαλέγεται με το έργο στοχαστών όπως ο Carl Schmitt και ο Ludwig Wittgenstein, ασκεί κριτική σε κυρίαρχες τάσεις της «κεντροαριστερής» διανόησης (με κύρια αναφορά στον «Τρίτο Δρόμο» του Anthony Giddens) και – κυρίως – προβάλλει τη δική της εκδοχή για το ποιο πρέπει να είναι το πρόταγμα της σοσιαλδημοκρατίας και της κεντροαριστεράς στη σύγχρονη εποχή.  

Η συγγραφέας ήδη από τη δεκαετία του 1980 είχε τραβήξει μια διαχωριστική γραμμή από τον μαρξισμό και θεωρούσε ότι έπρεπε να γίνουν αποδεκτά στοιχεία της φιλελεύθερης σκέψης από τη σοσιαλιστική ιδεολογία. Ωστόσο, με βάση τις εξελίξεις της δεκαετίας του 1990, απορρίπτει την υποκατάσταση της σοσιαλδημοκρατίας από το φιλελευθερισμό (όπως θεωρεί ότι κάνουν ο «Τρίτος Δρόμος» των Νέων Εργατικών του T. Blair και το «Νέο Κέντρο» του SPD του G. Schrӧder).

Η Mouffe πιστεύει πως η συναίνεση των βασικών κομμάτων στα κύρια ζητήματα στερεί την πολιτική από τον ανταγωνιστικό της χαρακτήρα και επιτρέπει την ανάπτυξη των λαϊκιστικών κινημάτων της άκρας δεξιάς∙ επιτρέπει δε στα τελευταία να εμφανίζονται ως αντι-συστημικά, ότι υποστηρίζουν τα συμφέροντα των κατώτερων τάξεων, αντιμάχονται την παγκοσμιοποίηση κ.λπ. Με συγκεκριμένα παραδείγματα από την ευρωπαϊκή πολιτική (π.χ. Γαλλία και Αυστρία), η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η σοσιαλδημοκρατία και η αριστερά απώλεσαν τμήματα της εκλογικής τους βάσης που κατευθύνθηκαν σε κόμματα της άκρας δεξιάς. Παραπέρα, υποστηρίζει ότι η αποκλειστική ενασχόληση με τη «μεσαία τάξη» και η απροθυμία να θιγεί το θέμα της φορολογίας οδηγεί σε μια εντυπωσιακή σύγκλιση της σοσιαλδημοκρατίας με τα συντηρητικά και φιλελεύθερα κόμματα και τη συνακόλουθη δημιουργία ενός σημαντικού πολιτικού κενού.

Κατά βάση η Mouffe δεν εισηγείται τη δημιουργία νέων πολιτικών φορέων αλλά μάλλον καλεί την κεντροαριστερά και την αριστερά να αναστοχαστούν  και κατά κάποιο τρόπο να επιστρέψουν στις ρίζες τους με τις αναγκαίες φυσικά προσαρμογές και επεξεργασίες. Το τελευταίο υπονοεί ότι δεν απαιτείται η επιστροφή στη σοσιαλδημοκρατία του Golden Age, αλλά η παρουσίαση συγκροτημένων θέσεων στο πλαίσιο μιας πλουραλιστικής δημοκρατίας, ως αντίβαρου στην δυστοπική μεταδημοκρατία που έχει επιβληθεί και διεκδικεί αξιώσεις «απόλυτης αλήθειας».

Αν οι σύγχρονες καπιταλιστικές δημοκρατίες δεν είναι παρά «ολιγαρχίες που μετριάζονται από δημοκρατικές μορφές» στις οποίες «οι έννοιες του πολίτη και της κοινότητας δεν έχουν παρά μικρή μόνο σημασία»1, τότε η «πλουραλιστική δημοκρατία» που ευαγγελίζεται η Mouffe πιθανόν να είναι πρακτικά ανεφάρμοστη. Από την άλλη ούτε η προοπτική των ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων φαίνεται να έχει κάποια ρεαλιστική βάση με όρους τρέχουσας ιστορικο-πολιτικής συγκυρίας. Όμως το κύριο χαρακτηριστικό του βιβλίου της Mouffe είναι ότι μας καλεί σε εγρήγορση και αγωνιστικότητα, χωρίς να προσφέρει έτοιμες λύσεις. Την εποχή που γράφτηκε (γύρω στο 2000) ήταν σχεδόν προφητικό. Σήμερα μας υπενθυμίζει ότι πριν την αντιμετώπιση ενός προβλήματος (πρέπει να) προηγείται η ορθή διάγνωσή του. Ίσως η πρωτοτυπία της Mouffe έγκειται απλώς στην απόρριψη του κυρίαρχου αφηγήματος του Τρίτου Δρόμου (ο οποίος τοποθετούσε το μέλλον της ριζοσπαστικής πολιτικής «πέραν της αριστεράς και της δεξιάς»), χωρίς αυτό να προσδίδει αυτοδίκαια ριζοσπαστικό περιεχόμενο στην αντίληψή της. Άλλωστε είναι μάλλον ασαφές προς τα πού κατατείνει η «αγωνιστικότητα» στην οποία μας καλεί. Αν όντως «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός», είναι ωστόσο δύσκολο να τον φανταστούμε μέσα στον κορσέ της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, οσοδήποτε εκλεπτυσμένης ή μη.

Τέλος, μια γενικότερη παρατήρηση: βιβλία όπως το προκείμενο, ο Τρίτος Δρόμος του Giddens, το Δεξιά και Αριστερά του Bobbio, η Μεταδημοκρατία του Colin Crouch (για να αναφέρουμε μερικά μόνο) πρέπει να διαβάζονται διότι πραγματεύονται κρίσιμα ζητήματα πολιτικής και παρέχουν τα κλειδιά για την κατανόηση των ιδεολογικο-πολιτικών αντιπαραθέσεων των τελευταίων ετών.

Πληροφορίες: Το δημοκρατικό παράδοξο, συγγραφέας Chantal Mouffe, μετάφραση: Αλέξανδρος Κιουπκιολής, πρόλογος-επιμέλεια: Γιάννης Σταυρακάκης, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ (2004), 275σελ.

  1. Ραλφ Μίλιμπαντ, Ο σοσιαλισμός σε εποχή αναζήτησης, μτφ. Γιάννη Οικονόμου, εκδ. Στάχυ (1997), σ. 127. ↩︎
Write first comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *