Λένιν

Ο Λένιν και η διαλεκτική

Ο Λένιν ήταν μαθητής του Μαρξ και του Ένγκελς και θεωρούσε πάντοτε τον εαυτό του ως τέτοιον.

 Με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τον θάνατο του Β. Ι. Λένιν (στις 21 Ιανουαρίου 1924), ο αστικός τύπος σεβόμενος τον εαυτό του δεν απέφυγε τα αφιερώματα και τις αναλύσεις για τη ζωή και το έργο του ρώσου επαναστάτη, και κυρίως: για το ρόλο του στην Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 και στη συνακόλουθη δημιουργία του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους στην ιστορία. Σε αντίθεση με το παρελθόν, τα αφιερώματα αυτά σχεδόν απέπνεαν ανακούφιση ότι η κληρονομιά του Λένιν δεν είναι πλέον απειλητική για το αστικό πολιτικό σύστημα. Δεν είναι χωρίς εξήγηση αυτό: για πολλά χρόνια ο Λένιν ήταν ο «εχθρός», ο πολιτικός που νίκησε την αστική τάξη της χώρας του, την ανέτρεψε μαζί με το καθεστώς της και έβαλε στη θέση τους το ρωσικό προλεταριάτο και τους θεσμούς της προλεταριακής εξουσίας. Αντίθετα, στις μέρες μας ο σοσιαλισμός αντιμετωπίζεται ως ηττημένος, απαξιωμένος, άοπλος και ως εκ τούτου ακίνδυνος.

Ο Λένιν ήταν μαθητής του Μαρξ και του Ένγκελς και θεωρούσε πάντοτε τον εαυτό του ως τέτοιον. Το πρώτο σημαντικό έργο του γραμμένο στο μακρινό 1894, όταν ήταν 24 χρόνων ήταν το Τι είναι οι «φίλοι του λαού» και πώς πολεμούν τους σοσιαλδημοκράτες, όπου υποβάλλει σε εξοντωτική κριτική με βάση το μαρξισμό τις θεωρίες του ναροντνικισμού που εκείνα τα χρόνια είχαν σημαντική επιρροή στη μικροαστική τάξη της υπαίθρου κυρίως. Ήδη από το πρώτο εκείνο έργο ο Λένιν χρησιμοποιεί το όπλο της διαλεκτικής, την οποία άλλωστε ο ίδιος θεωρούσε ως τη «ζωντανή ψυχή» του μαρξισμού. Ο Λένιν με κάθε ευκαιρία τόνιζε τη σημασία της διαλεκτικής μεθόδου που «δεν βρίσκεται καθόλου στις τριάδες αλλά στην άρνηση των μεθόδων του υποκειμενισμού και του ιδεαλισμού». Όταν μελετούσε τον Χέγκελ προσπαθούσε να αποκαλύψει αυτό που ο Μαρξ αποκαλούσε «ορθολογικό πυρήνα» της χεγκελιανής μεθόδου. Ίσως ο Λένιν έδωσε σημασία στον Χέγκελ μόνο για το λόγο ότι ο Μαρξ στην προσπάθειά του να υπερβεί το στενό ορίζοντα του υλισμού της εποχής του βρήκε στο έργο του Χέγκελ ένα δρόμο για την ανάπτυξη αυτού που μπορούμε να ονομάσουμε υλιστική διαλεκτική. Για αυτό στα Φιλοσοφικά Τετράδια ο Λένιν φτάνει στο συμπέρασμα ότι ο έξυπνος ιδεαλισμός (δηλ. ο διαλεκτικός ιδεαλισμός του Χέγκελ) βρίσκεται πιο κοντά στον έξυπνο υλισμό (δηλ. στον διαλεκτικό υλισμό του Μαρξ) απ’ ό,τι ο μεταφυσικός, χυδαίος (vulgar), ενατενιστικός υλισμός.  

Το 1922 ο Λένιν έγραψε ένα πολυ-συζητημένο κείμενο με τον τίτλο Για τη σημασία του μαχόμενου υλισμού, όπου καλεί σε μια γόνιμη συμμαχία του επιστήμονες με τους φιλοσόφους που εμπνέονται από την υλιστική διαλεκτική. Η αλήθεια είναι ότι στην πρώην ΕΣΣΔ οι γραφειοκρατικές παραμορφώσεις και ο συνακόλουθος εκφυλισμός προσέδιδαν σχεδόν μυθικές διαστάσεις σε λενινιστικές διατυπώσεις που είχαν ασφαλώς τη σημασία τους σε μια ορισμένη εποχή αλλά δεν διεκδικούσαν ισχύ απόλυτης ή διαχρονικής αλήθειας. Η αποστέωση της σκέψης του Λένιν από τους επιγόνους συνετέλεσε ώστε μεγάλο μέρος της προοδευτικής διανόησης να χάσει το ενδιαφέρον της για τον Λένιν. Η σκέψη του Λένιν (που είναι συνυφασμένη με την επικαιρότητα της επανάστασης κατά τη διατύπωση του Λούκατς στη μικρή μελέτη του για τον Λένιν) πρέπει να παραμείνει ζωντανή στη θεωρητική και πολιτική πρακτική των πρωτοπόρων των εργαζόμενων μαζών στην πάλη για ένα καλύτερο κοινωνικό καθεστώς.

Στις μέρες μας δυστυχώς φαίνεται ότι η πλειοψηφία των εργαζομένων δεν πιστεύει στην αναγκαιότητα μιας ριζικής  κοινωνικής αλλαγής∙ όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ακόμα και στις παραμονές των μεγάλων επαναστάσεων λίγοι πίστευαν στην επικείμενη διασάλευση της σταθερότητας της κρατούσας κοινωνικο-πολιτικής τάξης. Ο Μαρξ είχε παρατηρήσει ότι οι προλεταριακές επαναστάσεις κάνουν αδιάκοπη κριτική στον εαυτό τους∙ αυτή την αρχή ακολούθησε με διορατικότητα ο Λένιν μετά τον Οκτώβρη και κάποιοι θα πουν ότι ακολούθησε και ο Στάλιν με μεγαλύτερη απόδειξη τη μεγάλη στροφή του 1928-29. Η συνέχεια είναι γνωστή∙ όμως η διαλεκτική της ιστορίας δεν σταματά: αν ο 20ός αιώνας έληξε με τον θρίαμβο του ιμπεριαλισμού και την επισφράγιση της αμερικανικής ηγεμονίας επάνω στα ερείπια των προλεταριακών επαναστάσεων, ο 21ος αιώνας πιθανόν να αποδειχτεί λιγότερο «σύντομος» και να κυοφορήσει εκρήξεις και ξεσπάσματα που κανείς σήμερα δεν μπορεί να φανταστεί.

Write first comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *