Αυτοβιογραφία-Νορμπέρτο Μπόμπιο

Αυτοβιογραφία-Νορμπέρτο Μπόμπιο

Το βιβλίο αυτό εμφανίστηκε σε μια κρίσιμη στιγμή για την ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία

Στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό ο Ιταλός πολιτικός φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο (Norberto Bobbio, 1909-2004) είναι κυρίως γνωστός για το βιβλίο του «Δεξιά και Αριστερά», που εκδόθηκε το 1994 (στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις). Το βιβλίο αυτό εμφανίστηκε σε μια κρίσιμη στιγμή για την ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία λίγα μόλις χρόνια μετά τη  κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, κ’ ενώ η κυριαρχία του (νεο)φιλελεύθερου μοντέλου έμοιαζε απόλυτη. Οι αλήθεια είναι ότι οι απόψεις που διατύπωσε την εποχή εκείνη ο Μπόμπιο επισκιάστηκαν κάπως από την επέλαση των ιδεών του Τρίτου Δρόμου του Anthony Giddens (το ομώνυμο βιβλίο κυκλοφόρησε από τον ίδιο εκδοτικό οίκο)∙ οι τελευταίες μάλιστα πήραν «σάρκα και οστά» στην πολιτική των Νέων Εργατικών του Τόνι Μπλερ. Αν θα θέλαμε να εκφράσουμε σύντομα τη βασική ιδέα του Μπόμπιο, θα λέγαμε ότι η έννοια της ισότητας είναι αυτή που (πρέπει να) διαχωρίζει τη Δεξιά και την Αριστερά στη σύγχρονη εποχή, με την έννοια ότι στόχος μιας αριστερής πολιτικής πρέπει να είναι η επίτευξη της μέγιστης δυνατής ισότητας των πολιτών.

 Όμως την εποχή που εκδόθηκε το Δεξιά και Αριστερά ο Μπόμπιο ήταν 85 ετών και είχε πίσω του μια πλούσια πνευματική και πολιτική «καριέρα». Στην Αυτοβιογραφία του (που εκδόθηκε το 1997 με τη φροντίδα του δημοσιογράφου και δοκιμιογράφου Αλμπέρτο Παπούτσι), ο Μπόμπιο ξετυλίγει το νήμα της ζωής του που εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες από τα πρώτα χρόνια του φασισμού μέχρι τη δεκαετία του ’90. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύεται το δράμα της ιταλικής αριστεράς και του εργατικού κινήματος της χώρας. Εκ πεποιθήσεως σοσιαλιστής ο ίδιος, πολέμιος του μπολσεβικισμού και του σοβιετικού κομμουνισμού, ανοιχτός ωστόσο στο διάλογο με τον ιταλικό ευρω-κομμουνισμό, «μετριοπαθής» φωνή στο χώρο της ιταλικής αριστεράς, ο Μπόμπιο αφηγείται μια μεγάλη περίοδο της ιταλικής ιστορίας στην οποία έπαιξε και αυτός ρόλο. Περιγράφει τη ρήξη του με τον Μπετίνο Κράξι τη δεκαετία του ’80 και τις προσπάθειές του για μια δημοκρατική λειτουργία του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος. Αναφέρεται στην ακαδημαϊκή του δραστηριότητα, στα βιβλία του, τις παρεμβάσεις του. Και το κάνει αυτό με το κύρος που κατέκτησε με τη σοβαρότητα και τη σταθερότητά του.

Τί έχει απομείνει σήμερα από εκείνη την εποχή; Δεν είναι εύκολο να το πούμε∙ ο ιταλικός ευρω-κομμουνισμός πέθανε, το σοσιαλιστικό κόμμα εξαφανίστηκε, τα «νέα» κόμματα που εμφανίστηκαν στο χώρο της κεντρο-αριστεράς άλλοτε σημείωσαν κάποια επιτυχία και άλλοτε (πιο συχνά αυτό) απέτυχαν να δημιουργήσουν τις συνθήκες πολιτικής κυριαρχίας. Στις μέρες μας ειδικά φαίνεται ότι ο πολιτικός αυτός χώρος στην Ιταλία (αλλά και σ’ ολόκληρη την Ευρώπη) πάσχει σοβαρά, χωρίς να φαίνεται κάποια αχτίδα αισιοδοξίας για την αναγέννησή του. Ίσως αυτό να οφείλεται και στο ότι οι ηγέτες αυτού του χώρου «ξέχασαν» την έννοια της ισότητας προς όφελος περισσότερο φιλελεύθερων επιλογών. Ίσως πάλι η απόρριψη του μαρξισμού από την ιταλική αριστερά (και από τον Μπόμπιο) να συνέβαλε αποφασιστικά σ’ αυτό το αδιέξοδο. Που βέβαια κάποιοι «προοδευτικοί» δεν το αντιμετωπίζουν ως πρόβλημα αλλά μάλλον ως επιθυμητή εξέλιξη. Ας είναι∙ ο Μπόμπιο πάντως δεν θα συμφωνούσε μαζί τους.

Η αυτοβιογραφία του Μπόμπιο είναι μια πηγή άντλησης ιστορικής γνώσης και μια καλή αφορμή για στοχασμό πάνω στα προβλήματα της πολιτικής. Είναι μια αυτοβιογραφία ταυτόχρονα πνευματική και πολιτική ενός σημαντικού στοχαστή του προηγούμενου αιώνα που έχει να μας πει πολλά για το σήμερα.

p. s.: Είχε σχεδόν γραφτεί το μικρό αυτό κείμενο όταν έγινε γνωστό ότι ο τέως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας έλαβε από τον Πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας εντολή σχηματισμού μιας «κυβέρνησης υψηλών προδιαγραφών η οποία να μην ταυτίζεται με καμία πολιτική δύναμη».. Ανεμένετο.

Πληροφορίες: Αυτοβιογραφία Norberto Bobbio, μετάφραση: Μπάμπης Λυκούδης, επιμέλεια-σημειώσεις: Χρίστος Ρομποτής, εκδόσεις: Εκκρεμές, χρονολογία έκδοσης: 1999.

Write first comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *