Λουί Αλτουσέρ, Απάντηση στον Τζων Λιούις – Τζων Λιούις, Κριτική του έργου του Λουί Αλτουσέρ

Λουί Αλτουσέρ, Απάντηση στον Τζων Λιούις – Τζων Λιούις, Κριτική του έργου του Λουί Αλτουσέρ

Έχουν περάσει περισσότερα από πενήντα χρόνια από την πολιτικο-φιλοσοφική διαμάχη του Αλτουσέρ με τον Τζων Λιούις.

Έχουν περάσει περισσότερα από πενήντα χρόνια από την πολιτικο-φιλοσοφική διαμάχη του Αλτουσέρ με τον Τζων Λιούις και είναι λογικό το αντικείμενό της να θεωρείται ανεπίκαιρο σήμερα (όπως, άλλωστε, ο,τιδήποτε έχει να κάνει με τη φιλοσοφία του μαρξισμού ή και το μαρξισμό γενικά).

Ο Τζων Λιούις εν ολίγοις «καταλογίζει» στον Αλτουσέρ αυτό που πολλοί ενδεχομένως σκέφτηκαν αλλά δεν τόλμησαν να εξωτερικεύσουν: ότι είναι ακαταλαβίστικος, βερμπαλιστής, θεωρητικολόγος, σταλινικός. Είναι όμως έτσι; Για να είμαστε σαφείς, θεωρούμε πως ο βασικός λόγος της «γοητείας» που άσκησε ο Αλτουσέρ πάνω στους φίλους του μαρξισμού είναι η απόπειρά του να παρουσιάσει τη θεωρία και κοσμοαντίληψη του Μαρξ με αυστηρά επιστημονικό τρόπο. Αν δεχτούμε πως στη διάρκεια του XX αιώνα ο μαρξισμός ήταν (διεκδίκησε να είναι) η κυρίαρχη μορφή ορθολογισμού, είναι λογικό η αλτουσεριανή εκδοχή του μαρξισμού να αποκτήσει ένθερμους υποστηρικτές, καθώς βασιζόταν στην εξερεύνηση της «ηπείρου – Ιστορίας» ως επιστημονικής ανακάλυψης αποδιδόμενης στον Μαρξ.

Ο Αλτουσέρ πίστευε ότι ο θεωρητικός του λόγος αντιστοιχούσε σε μια «θεωρητική πρακτική» και πως η φιλοσοφία είναι σε τελική ανάλυση «πάλη των τάξεων μέσα στη θεωρία». Πρόκειται για διάσημες φράσεις που υμνήθηκαν ιδιαίτερα αλλά λοιδορήθηκαν ταυτόχρονα. Τι απομένει πενήντα χρόνια μετά; Κατ’ αρχάς, οι διαμάχες μεταξύ μαρξιστών – τόσο συνηθισμένες εκείνη την εποχή – στις μέρες μας είναι σχεδόν «αδιανόητες» και μόνο για τον λόγο ότι πολύ λίγοι σήμερα αυτο-προσδιορίζονται μαρξιστές. Πέρα από αυτό όμως, φαίνεται ότι η διαρκής ιδεολογική διαμάχη σε μορφή μάλιστα πολεμικής αποδείχτηκε περισσότερο ανώφελη παρά γόνιμη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μαρξιστές πρέπει να εγκαταλείψουν την κριτική των αναθεωρητικών, οπορτουνιστικών κ.λπ ρευμάτων μέσα στο εργατικό κίνημα και φυσικά την κριτική των αντι-μαρξιστικών θεωριών γενικά, κάθε άλλο∙ μόνο που κατά προτεραιότητα πρέπει να τους απασχολεί το δυνάμωμα του πολιτικού κινήματος της εργατικής τάξης και συνεπώς η ανάπτυξη (και υπεράσπιση) της θεωρίας πρέπει να εξυπηρετεί αυτό το σκοπό.

Σε σχέση με το στυλ του Αλτουσέρ, το κατά Τζων Λιούις «ασυνήθιστο, αν και μάλλον εντυπωσιακό παρά πειστικό», θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι στην πορεία

από το Για τον Μαρξ (1965) μέχρι τα Στοιχεία αυτοκριτικής (1974) ο Αλτουσέρ έδωσε δείγματα υψηλής θεωρητικής τεχνικής με μια εμμονική προσήλωση στη λέξη (έχει δίκιο σ’ αυτό ο Τζων Λιούις) αλλά και μια αξιοθαύμαστη πίστη στο έργο του Μαρξ και τις νέες λεωφόρους που αυτό άνοιξε στην κοινωνική και ιστορική επιστήμη. Από την αυτοβιογραφία του που γράφτηκε μετά την κατάρρευση του 1980 μαθαίνουμε ότι η επίμονος θεωρητικός αγώνας του Αλτουσέρ έκρυβε πολύ άγχος και αβεβαιότητα οφειλόμενα στην ανασφάλειά του σχετικά με την επαρκή γνώση του έργου του Μαρξ… φαίνεται οξύμωρο, δεν είναι όμως αντιφατικό: η μεγαλύτερη ανασφάλεια μπορεί να οδηγήσει στην εντονότερη διανοητική προσπάθεια και τελικά να αποφέρει επιτεύγματα που άλλως δεν θα είχαν κατακτηθεί.

Η κριτική του Τζων Λιούις στο έργο του Λουί Αλτουσέρ παρουσιάζεται ισορροπημένη, λογική, εμπεριστατωμένη θα έλεγε κανείς. Η απάντηση του Αλτουσέρ στην κριτική αυτή δεν ήταν τίποτα λιγότερο από ένα κ λ α σ ι κ ό έργο της μεταπολεμικής μαρξιστικής φιλοσοφίας..

Πληροφορίες: Λουί Αλτουσέρ, Απάντηση στον Τζων Λιούις – Τζων Λιούις, Κριτική του έργου του Λουί Αλτουσέρ, μετάφραση: Κλαίρη Μητσοτάκη, Γιάννης Κρητικός, εκδόσεις Θεμέλιο (1977), 142σ.

Write first comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *