Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, αυτό το πολύ-διαβασμένο, πασίγνωστο και επί πολλά χρόνια δημοφιλές έργο των Μαρξ και Ένγκελς, έχει περάσει πια σχεδόν στη λήθη και πάντως αντί για συγκινήσεις και πολεμικές προκαλεί μάλλον την αδιαφορία ή προσκρούει στην ..άγνοια.
Γράφτηκε το μακρινό 1848 σε μια εποχή επαναστατικού αναβρασμού και άμεσης απειλής για την κοινωνικοπολιτική τάξη, με τους συγγραφείς του συμμετόχους στα γεγονότα και ειδικά τον Μαρξ να ελπίζει σε μια επαναστατική αλλαγή στη Γερμανία που ωστόσο δεν ήρθε..
Η περίφημη εναρκτήρια φράση του κειμένου του Μανιφέστου: «ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη κ.λπ.» είναι τόσο γνωστή και επαναλαμβάνεται σε διάφορες περιστάσεις και για διαφορετικούς λόγους που σχεδόν δεν γνωρίζουν ακόμα και όσοι την χρησιμοποιούν πότε και από ποιους πρωτο-ειπώθηκε. Αλλά και ποιος θυμάται σήμερα τον Metternich ή τον Guizot; Σχετικά τώρα με το ύφος του κειμένου και τον τίτλο του έργου, έχουμε τη μαρτυρία του Ένγκελς σε επιστολή του προς τον Μαρξ από 23-24 Νοεμβρίου 1847 ότι θα έπρεπε να «απορριφθεί η κατηχητική μορφή και να ονομαστεί το έργο: Κομμουνιστικό Μανιφέστο1».
Όταν συντάσσουν το Μανιφέστο οι συγγραφείς έχουν «ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς τους με την προηγούμενη φιλοσοφική τους συνείδηση», i.e. έχουν τοποθετήσει τον Χέγκελ και τον (νεο)εγελιανισμό εκεί όπου θεωρούν ότι πρέπει να βρίσκονται, και παράλληλα έχουν αρχίσει να θέτουν τις βάσεις για την μεγάλη επιστημονική ανακάλυψη που συντάραξε τις κοινωνικές επιστήμες και καθόρισε την πολιτική εξέλιξη σε όλα τα πλάτη της υφηλίου σχεδόν τα επόμενα εκατόν πενήντα χρόνια. Την ίδια εποχή περίπου ο Μαρξ δημοσιεύει την Αθλιότητα της φιλοσοφίας, όπου εκτίθενται, με μορφή πολεμικής ενάντια στον Proudhon, «για πρώτη φορά τα βασικά σημεία της αντίληψης» που ονομάστηκε μαρξισμός.
Κάνουμε αυτή τη μικρή αναδρομή για να δείξουμε ακριβώς ότι (και) ο μαρξισμός είναι προϊόν της εξέλιξης της ιστορίας, που με τη σειρά του δημιούργησε ιστορία (και εξακολουθεί άλλωστε να προκαλεί το ενδιαφέρον των επαγγελματιών της ιστορίας και μη). Εντάσσεται ο μαρξισμός και στην ιστορία των ιδεών και στην πολιτική, με εκρηκτική άνοδο, παρατεταμένη στασιμότητα και απότομη μάλλον πτώση. Όσο για σήμερα, αντιμετωπίζεται περισσότερο ως μουσειακό είδος παρά ως ζωντανή και με επιρροή κοσμοθεωρία ή/και σχέδιο πολιτικής δράσης. Για πόσο ακόμα δεν μπορούμε να ξέρουμε∙ άλλωστε κατά μία άποψη η αναζωογόνηση του μαρξισμού είναι αναγκαίος όρος για την ανασύνταξη του εργατικού και λαϊκού κινήματος.
Στην παρούσα έκδοση αίσθηση προκαλεί αναμφίβολα η εισαγωγή του Κορδάτου, στο τέλος της οποίας καλεί σε συνεργασία της εργατικής τάξης με τη «ριζοσπαστική μπουρζουαζία» στον «αγώνα για τη Δημοκρατία». Κάτω από την υπογραφή του συγγραφέα αναγράφεται: Αθήνα, Νοέμβρης 1944.. Η γνωστή συνέχεια ωστόσο δεν φαίνεται να τον απέτρεψε από τη δημοσίευση του κειμένου.. Ίσως επειδή η γοητεία των «λαϊκών μετώπων» ήταν τόσο μεγάλη που μετρίαζε τις διαψεύσεις της πραγματικότητας. Κι ας επαναλαμβάνει ο Κορδάτος σ’ αυτή την ίδια «εισαγωγή» τον αντιδραστικό χαρακτήρα της αστικής τάξης. Τί παράξενα πράματα θα ’λεγε κανείς!..
Πληροφορίες: Κ. Μαρξ – Φρ. Ένγκελς, Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, άνευ εκδότη, εισαγωγή και μετάφραση: Γιάννης Κ. Κορδάτος, Αθήνα 1963, 128σελ.
1. K. Marx – F. Engels, Selected Correspondence, Progress Publishers, Moscow 1975, p. 40
Αφήστε μια απάντηση